زبان قرآن زبان ديگرى است ، زبانى است كه هر عالم و مفسّرى خود را با آن آشنا مىداند و آشنا نيست . قرآن كريم از كتبى است كه معارف آن بىسابقه است و تصور بسيارى از معارف آن از تصديقش مشكلتر است . چه بسا كه با برهان فلسفى و ديد عرفانى مطلبى را بتوان ثابت كرد ولى از تصور آن عاجز بود . تصور ربط حادث به قديم كه در قرآن كريم در تعبيرات گوناگونى از آن ياد فرموده است ، و كيفيت معيّت حق با خلق كه بعضى گويند « 1 » : « معيّت قيّومى » « 2 » است كه تصور آن حتى براى آن گويندگان از معضلاتست ، و ظهور حق در خلق و حضور خلقت نزد حق و اقربيت او - جلّ و علا - از حبل الوريد به مخلوق « 3 » و مُفاد اللَّهُ نُورُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ « 4 » و هُوَ الْأَوَّلُ وَ الْآخِرُ وَ الظَّاهِرُ وَ الْباطِنُ « 5 » و ما يَكُونُ مِنْ نَجْوى ثَلاثَةٍ « 6 » و إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَ إِيَّاكَ نَسْتَعِينُ « 7 » و امثال اين‌ها كه گمان نكنم جز بر مخاطب « 8 » و به تعليم او به نزديكانش كه اهل اين گونه مسائل بوده‌اند ،

--> ( 1 ) - ر . ك : المبدأ و المعاد ، صدر المتألهين ، ص 32 و 76 ؛ الحكمة المتعالية ، ج 3 ، ص 146 ؛ شرح المنظومة ، ج 3 ، ص 673 . ( 2 ) - « يعنى همهء آفرينش ، قائم به حق و صرف وابستگى به او هستند » . ( 3 ) - اشاره است به آيهء 16 از سورهء ق ؛ ( نَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيْهِ مِنْ حَبْلِ الْوَرِيدِ ) ؛ « ما از رگ گردن به‌او ( انسان ) نزديك‌تريم » . ( 4 ) - « خدا نور آسمان‌ها و زمين است » . ( النور ( 24 ) : 35 ) ( 5 ) - « اوست اول و آخر و پيدا و پنهان » . ( الحديد ( 57 ) : 3 ) ( 6 ) - « سه تن پنهانى راز نگويند . . . » . ( المجادلة ( 58 ) : 7 ) ( 7 ) - « ( پروردگارا ) فقط تو را مىپرستيم و از تو يارى مىجوييم » . ( الفاتحة ( 1 ) : 5 ) ( 8 ) - اشاره است به حديث : « إنّما يَعرِفُ القرآن من خُوطب به » ؛ « همانا فهم ( كامل ) قرآن‌مخصوص مخاطب اول آن ( پيامبر ) است » . ( الكافي ، ج 7 ، ص 312 ، حديث 485 ؛ بحار الأنوار ، ج 24 ، ص 238 ، حديث 6 )